معادن، تامین کننده مواد اولیه مورد نیاز بسیاری از صنایع بوده و از این جهت در رشد اقتصاد یک کشور و منطقه نقش بسزایی بازی می کنند. استان آذربایجان شرقی اما به رغم داشتن بیشترین منابع معدنی در سطح کشور، نتوانسته آنطور که باید و شاید از ظرفیت بالقوه معادن خود استفاده کرده و به اشتغال زایی و کسب درآمد بهینه از آن دست پیدا کند.

تبریزمن، سرویس اقتصادی: استان آذربایجان‌شرقی را رنگین‌کمانی از معادن توصیف کرده‌اند. تنوع عوامل زمین‌شناسی این استان و شرایط ویژه حوضه‌های رسوبی موجود در این مناطق، باعث شده مجموعه ای غنی از ذخایر معدنی فلزی و غیرفلزی در آن شکل بگیرد. به گفته کارشناسان حوزه معدن، این استان در چهارراه متالورژی دنیا قرار گرفته و کمربند آلپ- هیمالیا و آسیای صغیر از آذربایجان عبور می‌کند. تاکنون وجود ۵۲ نوع ماده معدنی از تعداد ۶۸ نوع مواد معدنی موجود کشور در آذربایجان شرقی شناسایی شده است.

این مواد معدنی شامل مواد اولیه مصالح ساختمان، ماسه بادی، سنگ آهک، گچ، پوکه معدنی، سنگ لاشه، سنگ ساختمانی، پامیس، پوزولان و سنگ های تزئینی شامل تراورتن های منحصربه فرد رنگی آذرشهر، گرانیت و مرمر هستند. طلا و سنگ‌های زینتی از دیگر معادن استان هستند.

معدن از عمده ترین بخش های تأمین کننده مواد اولیه بخش صنعت و مصالح مورد نیاز برای مصرف در حوزه های بسیار وسیع و مختلفی چون ساختمانها، بنادر، سدها، فرودگاه‌ها و … محسوب شده و ذخایر غنی مواد معدنی به عنوان یک امکان بالقوه می تواند نقش اساسی را در توسعه صنعتی ایفا کرده و راهگشای بسیاری از معضلات خودکفایی صنعتی استان باشد.

index

ولی متاسفانه در آذربایجان شرقی به دلیل مسائلی نظیر ورود دلالان به بخش معدن، عدم حمایت دولت از بخش خصوصی و شاید از همه مهمتر، نبود صنایع پایین دستی شاهد عدم استفاده درست و اصولی از این نعمت های الهی برای ایجاد اشتغال و شکوفایی اقتصاد استان هستیم.

به گفته مسوولان صنعت و معدن آذربایجان شرقی، این استان با هشت میلیارد و ۲۰۰ هزار تن دخایر تخمینی و پنج هزار و ۳۰۰ تن دخایر قطعی ( ۱۸ درصد از ۴۳ میلیارد تن ذخایر معدنی کشور ) از نظر ظرفیتهای معدنی در جایگاه نخست ولی از نظر بهره برداری در رتبه چهارم کشور قرار دارد.

با این حال استان کرمان با وجود برخورداری از ۲۵ درصد ظرفیت ها معدنی آذربایجان، در رتبه نخست بهره برداری قرار گرفته است.

براساس گزارش های مرکز آمار ایران، مشاهده می شود که علی رغم برتری کامل آذربایجان شرقی از نظر ظرفیت های قابل استفاده در مقایسه با سایر استان ها، میزان و سود و نفعی که بدست می آید، بسیار اندک است. به عنوان نمونه میزان اشتغال و درآمد در استان کرمان – با دارا بودن ظرفیتی معادل یک چهارم ظرفیت آذربایجان شرقی – نزدیک به چهار و ده برابر آذربایجان در سال های ۹۲ و ۹۳ می باشد.

tabrizebidar139412240034331457903073ir17

صنایع پایین دستی، حلقه مفقوده توسعه معادن آذربایجان شرقی

رییس سازمان نظام مهندسی معدن آذربایجان شرقی، سرمایه گذاری کم سالهای گذشته را عامل عدم تناسب بهره برداری از منابع معدنی با ذخایر موجود استان دانسته و یادآوری کرده است: استان کرمان با وجودی که دارای ۲۵ درصد ذخایر آذربایجان شرقی است ولی از نظر بهره برداری در رده نخست کشور قرار دارد .

فریدون جعفری مشکل اصلی آذربایجان شرقی در مسیر توسعه معدنی را نبود صنایع پایین دستی عنوان می کند، وی همچنین سرمایه گذاری صورت گرفته در بخش معدن استان را متناسب با ظرفیتهای معدنی ندانست و گفت: با وجود اینکه از نظر منابع انسانی تحصیلکرده در رشته های مرتبط با معدن در جایگاه نخست کشوری قرار داریم ، اشتغال زایی مناسبی در این بخش صورت نگرفته است.

واقعیت نیز اینگونه است که معادنی چون مس سونگون، همچنان محصولات خام و اولیه خود را به نقاط دیگر کشور منتقل و یا به خارج از کشور صادر می کنند در صورتی که می توان با تاسیس واحدهای مختلفی، هم به روند اشتغال زایی در منطقه کمک کرد و هم به درآمدزایی رسید.

از طرف دیگر به نظر می‌رسد دست‌های پشت پرده بعد از گذشت حدود ۳۰ سال هنوز نمی‌خواهند عواید حاصل از فعالیت‌های این مجتمع عظیم معدنی عاید استان و شهرستان‌های منطقه شود، مجتمعی که می‌تواند تامین‌کننده مواد مورد نیاز صنایع پایین‌دستی کشور در حوزه مواد استخراجی باشد و حتی مرزها را درنوریده و به بازارهای جهانی وارد شود.

index

دلالان معدنکار

بحث ورود دلالان و غیرمتخصص ها در آذربایجان شرقی به این بخش باعث شده تا معادن نقش چندانی در تامین درآمدهای مالی برای استان نداشته و عملا این پتانسیل های سرمایه گذاری و بخش های تامین منابع مالی نقشی در رونق اقتصاد استان نداشته باشند.

استاندار آذربایجان شرقی در این خصوص با تاکید بر اینکه ورود دلالان به معادن باعث ضربه خوردن این بخش مهم می شود، افزود: ورود و فعالیت برخی دلالان درمعادن مشکل ساز بوده است و باید جلوی این کار گرفته شود.

اسماعیل جبارزاده با بیان اینکه جلوی رانت خواری در بخش معدن را می گیریم، گفت: معادن نقش مهمی در ایجاد اشتغال و تامین منابع مالی برای کشور دارند و باید از این منابع عظیمی که در آذربایجان شرقی وجود دارد به صورت درست و اصولی و با در نظر گرفتن بایدها و نبایدها استفاده کنیم.

وی همچنین با اشاره به اینکه نباید به هر کسی اجازه بهره برداری از معادن داده شود چراکه در این صورت بحث های رانت خواری پیش می آید، ادامه داد: باید افراد علاوه بر داشتن توان مالی از تجربه کافی و دانش موردنظر بهره ببرند.

جبارزاده همچنین اظهار داشت: متاسفانه عده ای دلال با قصد فروش معادن به قیمت های بالاتر به این بخش وارد می شوند و باعث غیرفعال شدن معادن می شوند.

292743_302

چالش‌های محیط زیستی

مهمترین چالش معدنی در استان را علاوه بر موارد ذکر شده، ارگان‌های دولتی برای اکتشاف یا بهره‌برداری معدنی به‌وجود آورده‌اند. مهم‌ترین مشکل در این زمینه با ارگان‌های دولتی مانند سازمان حفاظت از محیط‌ زیست و منابع طبیعی است که براساس ماده ۶۴ باید برای اکتشاف از آنها استعلام بگرفته شود.

هرچند تفاهمنامه جدیدی بین دو وزارتخانه امضا شده تا تعامل منابع طبیعی با حوزه معدنی بیشتر شود اما تنها درصد بسیار کمی مجوز ساخت معدن از طرف ارگان های محیط زیستی صادر می‌شوند.

حال که معادن آذربایجان شرقی دارای ظرفیت لازم برای کمک به اقتصاد مردم منطقه، استان و حتی کشور هستند و این بخش قادر است با بهره مندی از توان داخلی، با افزایش اکتشاف، استخراج و فرآوری مواد معدنی باعث توسعه و درآمدزایی شود، ضرورت بهره مندی بیشتر از این نعمت خدادادی و تلاش و برنامه ریزی برای افزایش استفاده از معادن در تولید ثروت و استفاده از این قابلیت عظیم برای حل مشکل اشتغال جوانان جویای کار در کشور بیش از گذشته احساس می شود.

از طرف دیگر امیدواریم در استان به جهت برخورداری از پتانسیل ها و ظرفیت های متعدد معدنی شاهد واگذاری معادن به سرمایه گذاران واقعی و نه دلالان باشیم و با افزایش نظارت ها، رانت خواری نیز در این بخش به حداقل برسد.

آذربایجان شرقی دارای ۵۴۲ معدن شناسایی شده و فعال است که مالکیت ۵۱۷ معدن با بخش خصوصی ، ۱۹ معدن با بخش تعاونی و شش معدن با دولت است .


Galaxy S7 - 944 x 150

این خبر را به اشتراک بگذارید :