«پروین اعتصامی» بانوی برجسته شعر و ادب فارسی، با دیدگاه انتقادی به بیان ظلم و ستم زمانه پرداخت و با سرودن شعرهایی اخلاقی و آموزنده، ملک الشعرای زن لقب گرفت و با شیوه مناظره در آثارش، توانست به سبک فاخر و تاثیرگذاری در ادبیات فارسی دست یابد.

به گزارش تبریزمن، پروین اعتصامی از مشهورترین شاعران زن ایران در ۲۵ اسفند ۱۲۸۵خورشیدی در تبریز دیده به جهان گشود و کودکی خود را با حضور در جلسه های شعر و ادب فارسی سپری کرد. پدر وی «یوسف اعتصامی» مشهور به اعتصام الملک آشتیانی از نویسندگان و مترجمان آن دوره، زبان های فارسی، انگلیسی و عربی را به وی آموخت و او را برای کسب آموزه های لازم آماده کرد.

استعداد پروین اعتصامی در سرودن شعرهای فارسی، حضور در میان اهالی ادبیات و مطالعه آثار شاعرانی همچون «فردوسی، نظامی، انوری و مولوی» سبب شد، این شاعر پرآوازه نخستین شعر خود را به زیبایی بسراید.

وی مدتی بعد به همراه خانواده خویش راهی تهران شد و با حضور در یک مدرسه آمریکایی به فراگیری زبان انگلیسی پرداخت. شعرهای وی در مجله های «بهار» و «منتخبات آثار» از هشترودی و «امثال و حکم» از دهخدا، به چاپ می رسید، پس از آن مجموعه سروده های او در قالب دیوان اشعار منتشر شد، این امر به شهرت پروین اعتصامی بیش از پیش افزود، به گونه ای که لقب ملکه الشعرای زن را از آن خود کرد.

این بانوی شعر و ادب فارسی در سروده هایش از شیوه مناظره بهره می جست و با سرودن قطعه هایی ماندگار نام خود را در ادبیات این سرزمین جاودان کرد. مناظره های به کار رفته در شعرهای وی میان انسان ها، جانوران، گیاهان و حتی اشیاء صورت می پذیرفت، در این سبک، پروین اعتصامی در بیان مقصودهای خود از هنرهای شخصیت بخشی، تخیل و تمثیل بهره می برد. وی در شعر خویش مضمون های اجتماعی را با دید انتقادی به تصویر می کشید و بر غنیمت شمردن وقت، فرصت و ناپایداری دنیا تاکید داشت و به بیان نصیحت های اخلاقی و انتقاد از ستم به مظلومان می پرداخت.

اگرچه طول عمر پروین اعتصامی کوتاه بود و وی در ۱۵ فروردین ۱۳۲۰ خورشیدی به دلیل بیماری درگذشت، اما کلام شیرین و شعرهای اثرگذار و ماندگار او بر دل و جان می نشست و او را شایسته جایگاهی ساخت که هر روز بر ارزش و ستایش آن در میان اهل شعر و ادب فارسی افزوده می شد. به پاس تلاش و کوشش فراوان پروین اعتصامی در زمینه شعر معاصر ایران و سبک شعر مناظره ای، ۲۵ اسفند، روز بزرگداشت این شاعر نامگذاری شد.

«عبدالجبار کاکایی» شاعر، نویسنده و منتقد ادبی به مناسبت روز بزرگداشت پروین اعتصامی گفت: این بانوی فرهیخته از شاعران دوره ای است که آثار ادبیات تعلیمی و ارشادی فراوان بود و دلیل آن را می توان وجود اثرهایی دانست که از میان آثار برجسته غربی برای ترجمه در دسترس قرار می گرفت.

اعتصام الملک، پدر این شاعر فرهیخته نیز آثار معتبر زیادی را به زبان فارسی ترجمه می کرد و در مجله های معتبر آن دوره به چاپ می رساند. همچنین او نخستین چاپخانه حروفی را در تبریز ایجاد کرد و علاوه بر این در مجلس شورای ملی نیز حضور یافت و با نویسندگان و دانشمندان مشهور و بزرگان شعر و ادبیات همچون «دهخدا و ملک الشعرای بهار» ارتباط و همکاری نزدیک داشت، قرار گرفتن پروین اعتصامی در چنین شرایطی سبب شد، این شاعر نامدار با الهام گرفتن از متن های برگردان شده به زبان فارسی، در آثار خویش به مناظره های فراوانی بپردازد و نام خویش را در میان ادیبان مطرح سازد.

این شاعر اظهار داشت: پروین اعتصامی به سبک های کهن فارسی همچون سبک خراسانی و عراقی گرایش بسیاری داشت و با مطالعه فراوان در آثار مولانا شاعر کهن پارسی، تاثیر زیادی از وی پذیرفت و سبب شد این بانوی شاعر در کنار آن با ترجمه متن های ادبی که به طور معمول در قالب قطعه انجام می شد، به سبک فاخر و تاثیرگذاری دست یابد. فعالیت وی به عنوان کتابدار نیز شرایطی را برای او فراهم ساخت تا با دسترسی به کتاب ها و ترجمه های فراوان شعر، ذوق ادبی و هنری خویش را بیدار سازد و در راستای شکوفایی و پرورش آن گام بردارد.

این نویسنده در ادامه افزود: جمله آرایی، ارکان جمله، نگاه به جهان و عنصر بلاغت به فراوانی در آثار این شاعر نامدار دیده می شود، وی این ویژگی ها را از مطالعه شعرهای قدیمی دریافت کرده بود. این امر سبب شد تا برخی افراد در هنگام خواندن شعر پروین اعتصامی، احساس کنند که در حال خواندن شعر «مولانا و عطار» هستند و این نشان دهنده تاثیری پذیری وی از سبک شاعران سده های پیشین است. پروین اعتصامی همچنین از «سعدی و ناصرخسرو» از مفاخر کهن ایران زمین، تاثیر پذیرفت، اما با تمامی این موارد او باز هم مولانا را الگوی نخست خود می دانست.

وی درباره شعر پروین اعتصامی تصریح کرد: شعر این بانوی شاعر در زبان، نوآوری نداشت، اما جذابیت آثار وی و استحکام آن سبب شد، بسیاری از اهل شعر و ادب شگفت زده شوند. «محمدرضا شفیعی کدکنی» نویسنده و شاعر معاصر از جمله این افراد است که پروین اعتصامی را یک معجزه می دانست که نامش در میان شاعران تا اندازه زیادی مطرح شده بود. شعر وی تعلیمی، ارشادی و اخلاقی محسوب می شد و در آن به نکته پردازی و آموزه های اخلاقی و اجتماعی می پرداخت. دیوان شعرهای پروین اعتصامی شامل اندیشه ها و شعرهای وی می شود که در قالب های قصیده، مثنوی و قطعه سروده و منتشر شده است.

این منتقد ادبی گفت: این شاعر پرآوازه ادبیاتی ضد ظلم داشت، یکی از دلیل های آن را می توان ثاثیرپذیری وی از مشروطه و استبداد صغیر دانست.

این امر که یک شاعر زن در آن دوره خاص بتواند ظهور کند و ادبیات ضد ستمگری را به روشنی و با سبکی برگرفته از ادبیات گذشته مطرح سازد، از رخدادهای جالب دوره معاصر در عرصه ادبیات به شمار می رود، زیرا در ادبیات گذشته، شاعر در شعرهایی که درباره ظلم حاکم بر جامعه می نوشت، دعا می کرد که ظالمان مصلح شوند و خداوند آنان را هدایت و اصلاح کند، اما ادبیات معاصر ضد ستم و مخاصمه جو بود، به همین دلیل شاعران در شعرهایی با این مضمون چندان اهل خواهش نیستند. نگاه خصمانه در شعر پروین اعتصامی به ستمگران سبب شد تا دیدگاه تازه ای به موضوع ظلم ستیزی صورت بگیرد، برای نمونه قطعه «اشک یتیم» از شعرهای مشهور این شاعر نامدار دارای مضمونی ظلم ستیز است.

این شاعر درباره تاثیرپذیری شاعران معاصر از شعر پروین اعتصامی یادآور شد: معاصرانِ این بانو ممکن است، از نظر محتوایی و اخلاقی از وی تاثیر پدیرفته باشند، اما اثرهای مشهودی از تکنیک های این شاعر نامدار در شعر هم عصران او دیده نمی شود. شاعران معاصر وی همچون ایرج میرزا و دولت آبادی نیز به نوعی به بهره گیری از ادبیات و سبک شعر کهن گرایش داشتند، اما در میان آنان پروین اعتصامی شاخص بوده است.

عبدالجبار کاکایی در پایان گفت: برخی افراد در دوره های مختلف تلاش می کردند که با بیان دلیل هایی ثابت کنند، پروین اعتصامی شاعر نبوده است و به دنبال این امر، مطالبی را انتشار می دادند، اما بسیاری از افراد مطرح در زمینه ادبیات بر این متن ها جوابیه می نوشتند و در آن بر شاعر بودن و قلم شیوا و دلنشین این بانوی شعر و ادب فارسی تاکید داشتند، مقدمه «ملک الشعرای بهار» بر دیوان پروین اعتصامی که از هم عصران و نزدیکان این بانوی شاعر به شمار می رود، خود دلیلی شاخص بر شاعر بودن او محسوب می شود.

چنین افرادی قطعه شعر «مومیایی» از این شاعر فرهیخته را که در آن، شاعر از چنان توصیف هایی بهره می برد که گویا خود در مصر حضور داشته است، یکی از بهانه های خود برای کذب خواندن شاعری پروین اعتصامی قرار دادند و در دلیل های خود بیان داشتند که وی در طول زندگی از کشور خارج نشده است، بنابراین چنین شعری نمی تواند، سروده او باشد، در پاسخ به این سخنان باید گفت که بسیاری از شاعران بنام در آثار خود مفهوم را از شعرهای افراد دیگر در ایران یا خارج از کشور دریافت می کنند و آن را با دید و بیان خود به نگارش در می آوردند که این کار نه تنها ایرادی ندارد، بلکه نیازمند هنر، قدرت و ظرافت در زبان شعر است.

چنین سروده هایی در دوره پروین اعتصامی فراوان دیده می شود که می توان آن را نوعی هنر و سبک خاص برخورداری از ظرافت شعری به حساب آورد.


Galaxy S7 - 944 x 150

این خبر را به اشتراک بگذارید :