داخل فلات ایران و به تبع آن کشور ایران گسل‌های ریز و درشت بسیاری داریم. گسل تبریز از جمله بزرگ‌ترین گسل‌های کشور و منطقه آذربایجان می‌باشد.

به گزارش تبریزمن، این گسل از شمال تبریز شروع شده و در نواحی شمال غربی آذربایجان با گسل سلماس (مرند ـ شمال دریاچه اورمیه ـ سلماس) که یکی دیگر از گسل‌های بزرگ منطقه به شمار می‌آید، جفت شده و گسل شهر “وان” در کشور ترکیه امتداد همین دو گسل می‌باشد.

آذربایجان در روزهای اخیر انواع بلاها و حوادث طبیعی را تجربه کرد. سیل، طوفان، تگرگ و زلزله از جمله حوادثی بودند که در شهرهایی چون تبریز، مراغه، هشترود، بستان آباد و… خسارات فراوانی را به بار آوردند.

اما “چهارشنبه دوم تیر ماه ۱۳۹۵” نیز میبایست به عنوان یک روز پرحادثه در تاریخ ایران و آذربایجان ثبت شود. چرا که در عرض چند ساعت بیش از ۱۵ زلزله کوچک و بزرگ شهرهای مختلف این منطقه به خصوص در مناطق غربی همچون خوی، سلماس، اورمیه و… را لرزانده و موجی از ترس و استرس را در میان مردم به راه انداخته است.

در این میان شهرستان خوی را می‌توان رکوردار وقوع زلزله در میان سایر شهرها دانست چرا که از ظهر امروز بیش از ۲۰ زلزله که بزرگ‌ترین آنها ۴٫۵ ریشتر قدرت داشت، این شهرستان را لرزانده است.

به منظور بررسی علمی علل وقوع این زمین لرزه‌ها و آگاهی از پیش بینی کارشناسان از روزهای آینده، سراغ مهندس مجتبی نجفی، کارشناس ارشد ژئوفیزیک – لرزه‌شناسی رفته‌ است که مشروح گفتگوی وی به شرح زیر است.

***

آنچه که زلزله نامیده شده است در واقع چه چیزی می‌باشد؟ به عبارت ساده‎تر زلزله چیست؟

اگر خیلی ساده بخواهیم به این سؤال جواب بدهیم باید گفت زلزله همان آزاد شدن انرژی زمین می‌باشد. این انرژی از نوع کشسان می‌باشد که در محل‌های خاصی از زمین به نام گسل انباشته شده است.

گسل‌ها چطور به وجود آمده‌اند؟

زمین زیر پای ما از یک سطح کاملأ یک پارچه تشکیل نشده است، بلکه مجموعه‌ای از تکه‌های مختلف به نام پوسته سطح زمین را تشکیل داده‌اند. این پوسته‌ها در یک انتها از پوسته دیگری دور شده و در انتهای دیگر به پوسته دیگری فشرده می‌شوند. ما پوسته‌های کاملا یک دستی به نام سپر مانند پوسته عربستان داریم که به پوسته فلات ایران فشار وارد می‌کند و رشته کوه‌های زاگرس ناشی از همین فشار می‌باشد. همچنین پوسته‌هایی با شکستی‌های ریز داخلی مانند پوسته فلات ایران را داریم. تمام این خطوطی که پوسته‌ها به‌ همدیگر فشار وارد کرده یا از هم دیگر دور می‌شوند را گسل می‌نامیم.

با این حساب داخل پوسته فلات ایران هم گسل داریم، از مهمترین گسل‌های منطقه آذربایجان کدام گسل را می‌توان نام برد؟

بله، داخل فلات ایران و به تبع آن کشور ایران گسل‌های ریز و درشت بسیاری داریم. گسل تبریز از جمله بزرگ‌ترین گسل‌های کشور و منطقه آذربایجان می‌باشد. این گسل از شمال تبریز شروع شده و در نواحی شمال غربی آذربایجان با گسل سلماس (مرند ـ شمال دریاچه اورمیه ـ سلماس) که یکی دیگر از گسل‌های بزرگ منطقه به شمار می‌آید، جفت شده و گسل شهر “وان” در کشور ترکیه امتداد همین دو گسل می‌باشد.

در گذشته شاهد زلزله‌های مهیبی در هر سه شهر تبریز، سلماس و وان بوده‌ایم. علت این زلزله‌ها همین گسل‌هایی بودند که نام بردید؟

بله، دقیقا عامل اصلی زلزله‌هایی که ذکر کردید همین گسل‌ها بودند.

امکان دارد دقیق‌تر توضیح دهید که در محل این گسل‌ها چه اتفاقی می‌افتد؟

ابتدا باید ذکر کنم که پوسته‌های زمین به علت چرخش کره زمین و خمیره‌ای از سنگ‌های مذاب که در زیر پوسته‌ها قرار دارد همواره در حال حرکت هستند. گسل‌ها همان جاهایی هستند که پوسته‌های دو طرف آن در حال حرکت می‌باشند. این حرکت به سهولت و راحتی نیست بلکه تؤام با فشار و وارد شدن نیروی بسیار بزرگ می‌باشد. در نهایت وقتی این نیرو به اندازه‌ای می‌رسد که پوسته‌ها توان مقاومت خود را از دست می‌دهند، در یک آن حرکت اتفاق می‌افتد. در اثر این حرکت نیروی انباشته شده در طی چندین ده یا صد سال به صورت امواج در هر دو پوسته انتشار می‌یابد. این امواج باعث می‌شوند سطح زمین به لرزش درآمده و هر آنچه تاب مقاومت نداشته باشد فرو بریزد.

زلزله‌های اخیری که در تبریز، خوی، سلماس و سایر شهرهای آذربایجان رخ داده است چقدر خطرناک هستند و آیا می‌توانند خسارتی به بار بیاورند؟

به رغم پیشرفت‌های چشمگیر در زلزله شناسی و مطالعات زیادی که صورت گرفته، تاکنون هیچ راهی برای پیشگویی زلزله ارائه نشده است. اما می‌توان گفت که وقوع زلزله‌های کوچک امر مطلوبی هستند چرا که باعث آزاد شدن انرژی زمین و مانع از انباشت آن می‌شوند. از طرفی هم امکان دارد به‌عنوان پیش لرزه‌ای برای یک زلزله بزرگتری باشند! در هر حال باید آمادگی لازم را داشت.

چرا زلزله قابل پیش گویی یا پیش بینی نیست؟

ساده‌ترین جوابی که می‌توانم بدهم این است؛ همانطور که گفتم پوسته‌ها در محل گسل‌ها به همدیگر نیرو وارد می‌کنند. اگر ما زمان تمام شدن مقاومت آنها در برابر همدیگر را بدانیم به راحتی می‌توانیم زمان زلزله یا همان آزاد شدن انرژی انباشته شده را تعیین کنیم اما ما از میزان مقاومت دو پوسته در دوطرف یک گسل هیچ اطلاعی نداریم! گاهی این پوسته‌ها صدها سال مقاومت می‌کنند.

در پایان به نظر شما بهترین کاری که می‌توان در زمان وقوع زلزله انجام داد چیست؟

من ابتدا بدترین کار را می‌گویم و آنهم فرار کردن است، به هیچ وجه نباید فرار کرد. بهترین کار حفظ خون‌سردی است چرا که در اغلب موارد امن‌ترین جا اصطلاحأ بیخ گوش افراد قراردارد اما بدلیل دست پاچگی و اضطراب برای رسیدن به فضای باز شروع به دویدن می‌کنند که متأسفانه نتیجه بدی عایدشان می‌شود.


Galaxy S7 - 944 x 150

این خبر را به اشتراک بگذارید :