شهر تبریز به عنوان پایتخت گردشگری کشورهای جهان اسلام در سال ۲۰۱۸، فرصتی بی نظیر دارد تا با استفاده از شرایط بوجود آمده منبعی بی پایان از ثروت و امکانات جدید را بدست آورده و در حوزه های مختلف پیشرفت هایی چشمگیر داشته باشد. با این حال استفاده از فرصت موجود نیازمند بایدها و نبایدهایی است که باید رعایت شده و امکاناتی است که باید فراهم شوند.

تبریزمن، سرویس شهری: پدیده نوین گردشگری که برخاسته از افزایش اوقات فراغت است “به تدریج در تمامی جوامع جهان رسوخ کرده و از جنبه های گوناگون” آثار بسیار مثبت یا منفی به بار آورده است.

امروزه بهترین بخش از اوقات فراغت افراد در جامعه های گوناگون به گردشگری اختصاص یافته است و از این رو در جنبه های گوناگون زندگی بشریت معاصر تاثیر فراوان می گذارد.

گردشگری اقتصاد جهانی را کاملا تحت تاثیر قرار داده است و منبعی مهم برای شکوفایی اقتصاد کشورهای در حال توسعه و برقرارکننده توازن مالی در اقتصاد بین الملل کشورهای فقیر و غنی است و زندگی اجتماعی طبقات وسیعی از مردم را با ایجاد مشاغل گوناگون و ارتقای سطح درآمد، تحت تاثیر قرار می دهد.

حال که شهر تبریز از طرف سازمان همکاری کشورهای اسلامی – به عنوان دومین سازمان بین دولتی پس از سازمان ملل متحد با ۵۷ عضو – به عنوان شهر نمونه گردشگری در سال ۲۰۱۸ انتخاب شده است، فرصتی بی نظیر پدید آمده تا این شهر از هر نظر و در هر حوزه ای دچار پیشرفت های چشمگیر شود.

اصولا رشد تعداد گردشگران و مسافران در کشورها و نیز مقیاس کوچک تر آن، یعنی شهرها، برخی مزایا و نیز برخی معایب را در پی دارد. مزایایی که از نظر اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی بسیار مطلوب خواهند بود و سطح زندگی مردم میزبان را تا حد بالایی افزایش می دهند. با این حال قبل از اینکه به فرصت ها و تهدیدهای افزایش حضور گردشگران و بخصوص گردشگران خارجی در شهر تبریز پرداخته شود، باید دید که شهر اولین ها توانایی یک میزبانی خوب را خواهد داشت یا نه.

در حال حاضر مشکلاتی چون ترافیک، آلودگی هوا، کمبود فضای شهری، حاشیه نشینی و دیگر موارد چنینی در کنار مشکلات مدیریتی و عدم هماهنگی هایی که احتمالا وجود خواهد داشت، می تواند مانعی بزرگ در برابر فرصت بوجود آمده باشد.

باید توجه کرد که ۲۰۱۸، کمتر از دو سال دیگر فرا خواهد رسید و این موضوع، تنها در حد یک شهر نیست، بلکه فرصتی ملی است، به همین دلیل تنها شورای شهر و شهرداری را پی گیر موضوعات دانستن اشتباه است.

میزبانی مناسب تبریز از گردشگران خارجی می تواند وجهه کل کشور را در بین جهانیان بهبود بخشیده و باعث رشد صنعت گردشگری در کشور شود. به همین دلیل فراهم کردن شرایط لازم تکلیفی ملی است و نیاز به پی گیری از طرف مسئولان استانی دیده می شود تا امتیازات و امکانات لازم از نهاد های کشوری دریافت شود. در ادامه نگاهی داریم به تاثیرات افزایش حضور گردشگران در شهر تبریز (البته با فرض فراهم شدن شرایط مناسب):

مزایای بالقوه صنعت جهانگردی:

  • ایجاد فرصت‌های شغلی جدید

  • افزایش مالیات و پول‌هایی که نصیب دولت می‌شود

  • مطرح شدن جامعه و در نتیجه ایجاد فرصت‌های بیشتر برای توسعه و پیشرفت

  • بهبود ساختارهای زیربنایی و تشکیلات اصولی منطقه

  • افزایش منابع مالی به منظور حفظ آثار فرهنگی و طبیعی

  • توسعه صنایع دستی، بومی و محلی

هزینه‌های بالقوه:

  • مشاغل فصلی

  • افزایش هزینۀ زندگی ساکنان آن منطقه (برای مثال افزایش ارزش زمین، خانه، غذا و خدمات)

  • آلودگی هوا

  • افزایش رفت و آمد، وسیله نقلیه، راه‌بندها

  • اثرات منفی این صنعت بر آثار فرهنگی و طبیعی

  • افزایش میزان جنایت

  • افزایش مالیات مردم آن ناحیه یا منطقه

  • نشت درآمدها به خارج از منطقه و افزایش وابستگی به کالاها و خدمات وارداتی

  • وابستگی بیش از حد منطقه یا ناحیه به صنعت جهانگردی و یک بعدی شدن فعالیت‌های اقتصادی.

بدین ترتیب می توان نتیجه گرفت گردشگری حاوی اثرات مثبت و منفی متعددی است و میزان یا چگونگی این اثرات بستگی به شرایط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشور توریست پذیر و گردشگران ورودی خواهد داشت.

اصولاً تصویرها و پنداشت‌های مردم مناطق و کشورهای مختلف نسبت به جهانگردان متفاوت است. در بعضی نواحی جهانگرد را متجاوز و استعمارگر می‌دانند، در برخی مناطق به آنان به چشم یک منبع درآمد می‌بینند، در برخی جاها نیز جهانگردان را افرادی محقق و آگاه می‌دانند.

در ایران نیز در مناطق مختف نگرش‌ها و رفتارها نسبت به جهانگران متفاوت است که گاهی گروه‌های مردم نظرات و رفتارهای متفاوتی نسبت به جهانگردان دارند.

اصولا کسانی که از فعالیت‌های گردشگران منافع شخصی بدست می‌آورند، آن را خیلی مثبت ارزیابی می‌کنند اما کسانی که منافع شخصی عایدشان نمی‌شود، نگرش منفی دارند.

نوع نگاه دولت و سیاستگذاری ها نیز می تواند موثر باشد. استفاده ابزاری از صنعت گردشگری تأثیر معکوس در رفاه اجتماعی و وضع اقتصادی مردم دارد و بر اساس آنچه گفته شد می‌توان بحث را فراتر برد و نتیجه گرفت که راهبردهای اقتصادی و سیاسی دولت ممکن است در آثار مثبت اقتصادی گردشگری در جامعه بکاهد یا آن را کم رنگ کند که این خود باعث تشدید بدبینی ساکنان به توسعه این صنعت می‌شود و در بلند مدت پیامدهایی به مراتب وخیم‌تری در پی خواهد داشت.

نباید فراموش شود که گاهی برخی از فعالیت‌های جهانگردان هم جنبۀ مثبت و هم منفی دارد.

آثار منفی گردشگری:

مخالفان حضور گردشگران به گروه‌های مختلف تقسیم می‌شوند که هر کدام از دیدگاه‌های خاصی به این مسئله می‌نگرند: افزایش جهانگردان موجب آسیب دیدن اماکن تاریخی، تخریب و آلودگی محیط زیست، افزایش استفاده از وسایل حمل و نقل و غیره از جمله آثار منفی جهانگردی است.

آثار منفی گردشگری را می‌توان به سه دسته؛ فرهنگی – اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی تقسیم نمود.

آثار “منفی” (فرهنگی – اجتماعی): زایل کردن فرهنگ، آسیب به محیط زیست، پایین آوردن ارزش صنایع دستی و هنری، تملق، مصرف گرایی، ایجاد ارزش های زودگذر و فانی و ایجاد بیماری های اجتماعی از جمله مواردی است که در این خصوص برخی ذکر کرده اند.

برخی نیز معتقدند که جهانگردان موجب تضعیف روحیۀ مذهبی و بومی مناطق و بطور کلی مردمان کشورمان می‌شوند و به تدریج ارزش‌های ملی و مذهبی ما را نابود و محو می‌سازند. اثر القایی نیز از جمله همین آثار منفی عنوان شده است و به فرآیندی گفته می‌شود که فرهنگ گردشگران و هر چه مربوط به آنها است، برای جامعه میزبان الگو می‌شود و ساکنان به تقلید کورکورانه از فرهنگ میهمان می‌پردازند. گاهی جهانگردان حریم فرهنگی در کشور میزبان را هتک می کنند و اقدام به انجام رفتارهایی می‌کنند که از دیدگاه مردم کشور میزبان پذیرفته نیست. در این مواقع رفتارهای جهانگردان با اصول فرهنگی، معنوی جامعه میزبان منافات دارد، مثلاً لخت و برهنه شدن یا انجام رفتارهای جنسی در ملاء عام در بین مردم جامعۀ ایران عملی ناپسند به شمار می‌آید. البته این موضوع با توجه به اینکه اکثر گردشگران ورودی از کشورهای اسلامی به تبریز خواهند آمد، تقریبا ضعیف خواهد بود اما به هر حال تاثیرات خود را خواهد گذاشت.

همچنین گردشگری ممکن است موجب تشدید آسیب‌های اجتماعی همچون میگساری، اعتیاد، بزهکاری و روسپیگری شود.

photo_2016-02-14_11-07-47

حضور تعداد زیادی گردشگر سبب ایجاد «جنبه تظاهر» می‌گردد. این حالت که معمولاً به صورت غیر عمدی از جانب گردشگران ایجاد می‌شود، ظاهراً به علت وجود برتری امکانات مادی آنهاست و موجب رنجش اهالی می‌گردد.

انتظار می رود تا در صورتی که امکانات به صورت بسیار مناسب در شهر تبریز فراهم شود و زمینه برای حضور بسیار پرتعداد گردشگران فراهم شود، آموزش ها و فرهنگ سازی های لازم نیز توسط مراجع ذیربط برای مردم منطقه انجام پذیرد تا مشکلات اینچنینی به حداقل رسد.

آثار “منفی” (اقتصادی): هزینه‌های اقتصادی گردشگری بین‌المللی به خوبی شناخته نشده‌اند اما به نظر می‌رسد که شامل این موارد باشند: افزایش تورم و قیمت زمین، افزایش واردات، فصلی شدن تولید، مشکلات مربوط به وابستگی بیش از حد به یک محصول، تأثیر نامطلوب بر تراز پرداخت‌ها، هزینه‌های سنگین زیر ساخت‌ها، و تأثیر بر رشد بیش از اندازه نیروی کار شاغل در یک صنعت خدماتی با بهره‌وری پایین.

آثار “منفی” (زیست محیطی): تأثیر عوامل زیست محیطی شامل صدمه‌هایی است که بر محیط طبیعی، به ویژه با توجه به حومه‌ای کردن اماکن طبیعی، رشد زیربناهای ارتباطی (مانند جاده‌ها و خیابان‌ها) و آلوده نمودن رودخانه‌ها می شود.

صدای بیش از حد خودروها، قطار و هواپیماها همگی عامل آلودگی صوتی و در نتیجه موجب وارد آمدن آسیب‌های جدی به محیط زیست می باشند. رفت و آمد جهانگردان در جنگل‌ها، کوه‌ها، قایق‌رانی بر روی آبها، شلوغی، سر و صدا، جاده سازی، عبور وسایل نقلیه و غیره موجب فرسایش و تغییر محیط گیاهی و جانوری می‌شود.

photo_2016-02-14_11-05-57

آثار مثبت گردشگری:

آثار “مثبت” (فرهنگی – اجتماعی): این صنعت با شناسایی فرهنگ‌های خاص و ترویج آنها می‌تواند موجب افزایش آگاهی‌های مردم نسبت به سنت‌های بومی و محلی شود. در ضمن در سایه این صنعت با ایجاد مراکز ویژه کمک شایانی در جهت حفظ هنر و صنایع دستی جامعه میزبان می‌شود.

گردشگری داخلی می‌تواند موجب گسترش یکپارچگی وهمگرایی اجتماعی – فرهنگی در سطح کشور و تقویت وحدت و وفاق ملی گردد. به ویژه در کشورهای در حال توسعه‌ که در آنها گروه‌های قومی متعدد و مذاهب مختلف در کنار هم حضور دارند تحرک اتباع، که نتیجه آن درک و تفاهم بیشتر گروه‌های مذهبی و قومی و گروه‌های دیگر اجتماعی است، می‌تواند وحدت ملی را قوام بخشد. در عمل گردشگری سعۀ صدر، تعامل، تساهل و تحمل دیگران را بیشتر می‌کند.

گردشگری میراث فرهنگی یک منطقه را حفظ می‌کند، گردشگر کمک می‌کند تا یادبودها و الگوهای فرهنگی و سنتی یک جامعه از نظر اقتصادی نیز توجیه‌پذیر شود.

گردشگری می‌تواند هنرهای مردمی، سنت‌ها، آداب و رسوم کهن را احیاء کند و نسبت به حفظ آنها ایجاد علاقه و انگیزه نماید.

مطالعات انجام گرفته در ایران مؤید این واقعیت است، که اکثریت قریب به اتفاق کسانی که از ایران دیدن کرده‌اند، پس از سفر دیدگاهشان درباره مردم و فرهنگ این سرزمین کاملاً تغییر کرده و ایرانیان را مردمی خونگرم، مهمان‌نواز و صمیمی می‌شناسند.

در اینجا به مواردی از آثار مثبت فرهنگی –اجتماعی گردشگری اشاره می شود:

الف)تاثیرات مثبت فرهنگی

۱- افزایش میزان تکلم بازدیدکنندگان به زبان محلی

۲- تمایل جامعه میزبان برای پذیرفتن و یادگیری زبان‌های دیگر به منظور برقراری ارتباط بیشتر با گردشگران

۳- ایجاد و تقویت حس خویشتن‌شناسی بین ساکنان

۴- کمک به ساکنان محلی در کسب شناخت بیشتر فرهنگ بومی

۵- افزایش غرور ملی و فرهنگی

۶- ایجاد شرایط مناسب برای مشارکت فعال ساکنان بومی در معرفی فرهنگ و آثار فرهنگی منطقه به میهمانان

۷- احیاء و حفظ افسانه‌ها و رسوم محلی که ممکن است فراموش شوند

۸- احیای هنر و سنت‌های بومی

۹- تشویق رشد اقتصاد محلی از طریق گردشگری فرهنگی واحیای آثار وابسته تاریخی – فرهنگی

ب) تأثیرات مثبت اجتماعی

– بهبود کیفیت زندگی

– افزایش امکانات تفریحی و سرگرمی

– بهبود کیفیت خدمات شهری

– بهبود کیفیت خدمات عمومی از بهداشت، پلیس و …

وقتی که مردم یک منطقه مشاهده می‌کنند که جهان‌گردان به فرهنگ آنها ارزش و احترام قائلند احساس غرور آنها تقویت و تجدید می‌شود. جهانگردی فرصت مبادلات میان فرهنگی بین جهان‌گردان و ساکنان را فراهم می کند که در بارة فرهنگ‌های یکدیگر شناخت پیدا می‌کنند و به آن احترام می‌گذارند.

photo_2016-02-14_11-06-33

آثار “مثبت” (اقتصادی): گردشگری را در اصطلاح اقتصادی صادرات نامرئی محصولات و خدمات می‌نامند، زیرا در حالی که اثر اقتصادی آن در تراز پرداخت‌های یک کشور مشهود و ظاهر می‌گردد، درآمدهای ناشی از آن نظیر درآمدهای به دست آمده از ارائه خدمات افراد یک کشور در کشور بیگانه مشهود و معلوم نیست.

ایجاد فرصت‌های شغلی جدید، ارزآوری، ارتقای سطح زندگی مردم، فروش خدمات و کسب درآمد از جمله مزایای مستقیم حاصل از جهانگردی است.

از مزایای غیرمستقیم جهانگردی می‌توان از فعالیت‌های ساختمانی، صنایع دستی هنری، کشاورزی، باغداری، ماهیگیری، خدمات و کالاهای مصرفی، توسعه و بهبود تجهیزات زیربنایی مانند جاده‌ها، خطوط ارتباطی و سیستم‌های حمل و نقل نام برد. جهانگردی شدیداً بر اشتغال تأثیر می‌گذارد.

پول‌هایی که جهانگرد خرج می‌کند بر سیستم اقتصادی کشور میزبان اثرات مثبتی می‌گذارد. جهانگرد با ورود خود به یک ناحیه و بازدید از آثار تاریخی یا محیط طبیعی، درآمد ایجاد می‌کند و این درآمد بودجۀ لازم را جهت نگهداری و مرمت آن محیط یا مکان تاریخی فراهم می‌آورد. گردشگری نوعی عدالت اجتماعی را در اقتصاد ایجاد می‌کند و موجب توزیع امکانات و رفاه در مناطق حاشیه‌ ای می‌گردد.

آثار “مثبت” (زیست محیطی): به طور کلی آثار مثبت گردشگری بر محیط را می‌توان به موارد زیر تقسیم نمود:

۱- حضور جهانگرد موجب حفظ و نگهداری گونه‌های خاص گیاهی و جانوری که در معرض انقراض قرار دارند می‌شود.

۱- گردشگری فعالیت گروه‌های ذی نفوذ طرفدار محیط را در پی دارد و موجب گسترش مطالعات در زمینه محیط می‌شود.

۲- گردشگری موجب شناسایی هر چه بیشتر یک محیط و جانوران آن می‌گردد.

۳- توجه محققان بر منابع خاص طبیعی شامل جنگل‌ها، سواحل، کوه‌ها و دریاها را بیشتر می‌کند.

۴- گردشگری می‌تواند رفتار مردم منطقه را در جهت حفظ هر چه بهتر محیط زیست تغییر دهد.

۵- احیای ساختمان‌های موجود (بازنده‌سازی) و اماکن تاریخی

۶-حفاظت از منابع طبیعت، در بسیاری از مناطق جهان سوم با احداث و حفاظت پارک‌های ملی می‌توان این اثر را مشاهده کرد

بدون شک انتخاب تبریز به‌عنوان شهر نمونه گردشگری جهان اسلام در سال ۲۰۱۸ فرصتی منحصربه‌فرد برای توسعه هر چه بیشتر این کلان‌شهر و ارتقا و شاید بازگرداندن این شهر به جایگاه واقعی خود به‌عنوان شهر اولین‌ها است اما با توجه به اینکه زمان چندانی تا سال ۲۰۱۸ باقی نیست، ضرورت دارد که مسئولان با انجام اقدامات زودبازده و اجتناب از شعارزدگی و فرصت سوزی به‌واسطه برخی رؤیاپردازی‌ها، تبریز را همانند اتاق میهمان مادربزرگ‌های دیروز شهر اولین‌ها آماده استقبال و پذیرایی از مهمانان و گردشگران داخلی و خارجی کنند و گامی مهم برای معرفی جایگاه واقعی تبریز به گردشگران خارجی بردارند.


Galaxy S7 - 944 x 150

این خبر را به اشتراک بگذارید :