رای ممتنع در مجلس های قانونگذاری و در موقعیت های گوناگون معناها و کاربردهای خاص خود را دارد. با این حال، رای ممتنع برخی نمایندگان مجلس ایران به طرح اجرای برجام به عنوان یکی از مهمترین تصمیم های سال های اخیر کشور بسیار تامل برانگیز است.

به گزارش تبریزمن، نمایندگان مجلس شورای اسلامی در جلسه ی علنی روز سه شنبه بیست و یکم مهرماه، طرح اجرای برجام را تصویب کردند. در فرایند تصویب، ۱۶۱ رای موافق، ۵۹ رای مخالف و ۱۳ رای ممتنع به سبد آرای این طرح واریز شد.

نمایندگان، ۲ روز پیش از آن کلیات طرح یک فوریتی اقدام متناسب و متقابل دولت جمهوری اسلامی ایران در اجرای برجام را با ۱۳۹ رای موافق تصویب کرده بودند. در این رای گیری از مجموع ۲۵۳ نماینده ی حاضر در جلسه، ۱۰۰ نماینده رای مخالف و ۱۲ نماینده رای ممتنع دادند.

پرسشی که در این میان مطرح می شود این است که دادن رای ممتنع در چنین موضوع با اهمیتی چه معنایی دارد؟ مگر یک نماینده ی مجلس در چنین پرونده و تصمیم سرنوشت سازی بررسی و تحقیق نمی کند که رایی خنثی می دهد. چهره ی سیاسی که چند هزار نفر را نمایندگی می کند چگونه می تواند نسبت به چنین موضوعی با چنین سابقه و پیشینه یی بی تفاوت باشد.

هر چند پیشتر هم بارها شاهد به کارگیری رای ممتنع در انتخاب یک وزیر یا حتی تصویب برخی از قوانین بودیم اما این بار رای ممتنع به عنوان نمود خنثی نگری به طرح اجرایی سازی برجام پرسش برانگیز به نظر می رسد.

همچنین یکی دیگر از مسایل مهم و جدی، غیبت ۳۷ نماینده در جلسه ی روز یکشنبه ی مجلس بود. با این که مجلس دارای ۲۹۰ نماینده است اما تعداد حاضران آن نشست ۲۵۳ نفر بود که از میان آنان ۲ نفرهم رای ندادند چرا که شمار کل رای ها ۲۵۱ رای بود. در نشست روز سه شنبه وضعیت تعجب آورتر شد زیرا حاضران ۲۵۰ نفر بودند و تنها ۲۳۳ رای شمارش شد.

در این زمینه توجه به چند نکته لازم است:

۱- طبق قانون‏ همه ی نمایندگان حاضر در یک جلسه‏ ی رای ‏گیری ملزم به انداختن رای به صندوق هستند. این رای از سه حالت موافق، مخالف و ممتنع خارج نیست.

وضعیت موافق و مخالف مشخص است اما رای ممتنع در برخی رای گیری ها جای سوال دارد. برخی معتقدند برای کسانی که حجت عقلی و شرعی مسجل و محقق نمی ‏شود حق استفاده از رای ممتنع محفوظ است تا بدین ‏ترتیب تعداد آرا با شمار حاضران در جلسه همخوانی و برابری داشته باشد. برخی دیگر در این زمینه معتقدند رای دهنده به مثابه سوژه یی موثر نمی تواند در جایی که مساله یی مهم و امری حیاتی مورد بررسی قرار می گیرد در لاک محافظه کاری فرو رود و بی اثر جلوه کند.

۲- رای ممتنع دارای سابقه یی دیرین در مجامع و نهادهای بین المللی است که به عنوان امری متعارف و پذیرفته شده همواره مورد استفاده قرار گرفته است. برای نمونه در یک مجمع جهانی دادن رای ممتنع درباره ی اختلاف بین ۲ کشور با در نظر گرفتن ملاحظه ها و منافع ملی رای دهنده امری عادی و پذیرفته شده است.

با در نظر گرفتن این امر در نهادی همچون مجلس شورای اسلامی که جایگاه و نقش برجسته یی در کشور دارد، باید پرسید آیا دادن رای ممتنع به ویژه در موضوع های مهم و اثرگذار مانند برجام و رای اعتماد و استیضاح وزیران امری قابل قبول و پذیرفتنی است؟ در صورت پاسخ مثبت به این پرسش، سوالی دیگر به میان می آید که این ملاحظه ها و منافع چیست؟

۳- هر رای ممتنع در موضوع هایی به جز زمان استیضاح به‏ مثابه «یک رای مخالف» به حساب می آید به این معنا که فرد با دادن رای ممتنع، نه تنها هیچ امتناعی از رای‏ گیری نکرده است که حتی به‏ نوعی رای مخالف داده است.

در همین پیوند باید یادآور شد که رای ممتنع، همان طور که هنگام رای اعتماد به وزیران پیشنهادی، کارکرد رای مخالف را دارد اما در زمان استیضاح، نقشی مثبت در زمینه ی ابقای وزیر می یابد چون در استیضاح، باید «عزل وزیر» رای (نصف یه علاوه یک) بیاورد.

بر همین پایه، برخی از نمایندگانی که گمان می برند با دادن رای ممتنع به نوعی از خود سلب مسوولیت و رفع تکلیف می کنند گمانی نابجا دارند و آن نماینده به نوعی در یک سمت ایستاده و همان رای در نتیجه گیری نهایی بسیار موثر واقع می شود.

۴- مجلس شورای اسلامی که در واقع خانه ی ملت است باید نمایندگانی داشته باشد که با تحقیق و بررسی هر چه بیشتر درباره ی موضوع مورد بحث سعی کنند موثر واقع شوند و رایی به عنوان مخالف و موافق بدهند.

پرسش همین جا است که دادن رای های ممتنع چه معنایی را بر می سازد. برای نمونه چرا باید برای یک نماینده رای اعتماد یا عدم اعتماد به یک وزیر یکسان باشد به این معنی که وزیر معرفی شده، چه انتخاب بشود یا انتخاب نشود برایش فرقی نداشته باشد. آن چه مسلم است چنین استنباطی جز بی تفاوتی یا حسابگری های ناهمخوان با وظایف نمایندگی تفسیری برنمی انگیزد.

یکی از وظایف و کارکردهای نمایندگی مجلس داشتن ایده، قدرت تصمیم گیری و آسیب شناسی مسایل است. بر همین اساس نمایندگان مجلس شورای اسلامی باید با تحقیق و بررسی بیشتر و مشورت در کارها به اندازه یی از شناخت دست پیدا کنند که رای آن ها اثرگذار و غیرخنثی باشد.
۵- جدای از مساله ی رای های ممتنع، پرداختن به میزان غیبت هایی که در طول دوره ی چهارساله رخ می دهد جای بررسی دارد به ویژه حاضر نبودن در جلسه یی که در آن تصمیمی سرنوشت ساز گرفته می شود بسیار سوال برانگیز است.

طبق آیین ‎نامه ی مجلس، حضور ۱۹۴ نماینده از تعداد ۲۹۰ نفر نماینده برای رسمیت یافتن جلسه های علنی، شرط حتمی است. زمانی که مجلس برای تصمیم‎ گیری درباره ی مسایل مهم کشور، وارد بحث ‎های حساس و دقیق می‎ شود، حضور نمایندگان در جایگاه قانون گذاری و نظارت، بایسته یی تردیدناپذیر به حساب می آید.

در پایان، ضمن احترام به اغلب نمایندگان فهیم و مسوولیت شناس، باید گفت که برخی نمایندگان در پی آن هستند که از یک بلیط برای ۲رای استفاده کنند که نه این باشد نه آن و هم این باشد و هم آن؛ رویکردی که با وظایف و مسوولیت های آنان تناقض دارد.


Galaxy S7 - 944 x 150

این خبر را به اشتراک بگذارید :