تحلیل چگونگی پیروزی تکان دهنده و تا اندازه ای هم غافل کننده از منظر مخالفان سرسخت حزب عدالت و توسعه (آک) در انتخابات عمومی ۱۰ آبان ماه و کسب ۲۳٫۷ میلیون رای و به عبارتی رای از هر دو نفر یک نفر به آک، همچنان مهمترین و داغترین بحث روز ترکیه است.

نقشه انتخاباتی ترکیه به زبان آمار

به گزارش تبریزمن، ۱۷ خرداد ماه گذشته در ترکیه انتخابات پارلمانی انجام شد که طی آن با افزایش نارضایتی از فرایند اقتصادی، برخی اقدامات و سیاستهای داخلی و خارجی حزب حاکم و ادعاهای فساد و رانت خواری، بخشی از هواداران صادق حزب آک از رفتن به پای صندوقهای رای امتناع کرده و رویگردانی آن بخش از مردمی که به علت نا امیدی از احتمال به دست گیری قدرت از سوی احزاب مخالف، از حمایت از حزب حاکم، اقتدار ۱۳ ساله این حزب در ترکیه متوقف شد.

نسبت آرای حزب آک در انتخابات ۱۷ خرداد به شدت افت کرد تا این حزب به رغم کسب بیش از ۴۰ درصد آرا و حفظ عنوان بزرگترین حزب سیاسی در ترکیه، نتوانست به ۱+۵۰ درصد ۵۵۰ کرسی پارلمان که برای تشکیل دولت مستقل و گرفتن رای اعتماد از مجلس شرط اساسی می باشد، دست یابد.

حزب آک که بر خلاف سایر احزاب سیاسی در ترکیه از ساختار سازمانی بسیار گسترده و منسجم و منضبط و پویایی برخوردار است و به شیوه مدیریت علمی، همواره با استفاده از راهکارهای مختلف به ویژه ارتباط رو در رو با رای دهندگان، نبض عمومی را در دست داشته و کادر تحصیل کرده و کارآزموده ای را در اختیار دارد، این شکست را هضم نکرده و به جای مذاکرات برای تشکیل یک دولت ائتلافی با سایر احزاب سیاسی، آنها را به ائتلاف برای یک دولت موقتی که به تواند ترکیه را تا برگزاری انتخابات زودرس مدیریت کند، دعوت کرد که بالطبع مورد پذیرش آنها قرار نگرفت و در فرایندی که به باور بسیاری از کارشناسان سیاسی آگاه از اوضاع سیاسی، با مدیریت و هدایت های شخص رجب طیب اردوغان، به عنوان رهبر بلامنازع و موسس حزب عدالت و توسعه، همراه بود، راه تجدید انتخابات را در پیش گرفت.

به هر روی بعداز گذشت نزدیک به ۵ ماه، مردم ترکیه روز یکشنبه گذشته دوباره به پای صندوق های رای رفتند و مهر دولت دوباره برای یک دوره ۴ ساله به حزب آک تحویل دادند.

رفتارشناسی رای دهندگان و اینکه چگونه در یک دوره بسیار کوتاه و در شرایطی که در واقع دولت موقتی در ترکیه روی کار بود و عملا امور اجرایی نداشت، دوباره به حزب آک روی آورده و این بار با قدرت بیشتری از این حزب حمایت کردند، بحث مهم و جداگانه ای است که باید مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.

اما اینکه حزب عدالت و توسعه چگونه توانست در مدت عمر نسبتا کوتاه خود در کمتر از ۱۵ سال گذشته پایگاه مردمی خودرا به کل ترکیه گسترده و نقشه رنگ سیاست در ترکیه را به رنگ زرد سمبل این حزب آغشته کند، از نظر درک فرایند تاریخی افزایش فزاینده محبوبیت حزب در ترکیه حایز اهمیت می باشد.

حزب آک بعداز گذشت حدود یک و نیم سال از تاسیس توسط رجب طیب اردوغان و شمار دیگری از شخصیتهای سیاسی منشعب از حزب منحله رفاه به رهبری نجم الدین اربکان نخست وزیر فقید و مبتکر جریان فکری موسوم به بینش ملی، در انتخاباتی که به دنبال یکی از شدیدترین بحران های سیاسی و اقتصادی ترکیه برگزار شد، به تنهایی قدرت را در دست گرفت و از آن دوره به بعد در هر انتخاباتی که وارد شد، افسار اقتدار را از دست نداد. این موفقیت در تاریخ احزاب سیاسی ترکیه تاکنون نصیب هیچ حزبی نشده بود.

در نمودارهای نصب شده در این گزارش بخوبی می توان تغییر رنگ در نقشه سیاسی ترکیه را مشاهده کرد.

در نتیجه انتخابات ۱۹۹۹ میلادی ۵ حزب، به اضافه شماری از نمانیدگان منفرد توانستند، از حدنصاب ۱۰ درصدی عبور کرده و وارد مجلس شوند. بنابراین رنگ سیاست همانطوریکه در نمودار مشاهده می شود، متنوع بود. اما رنگ سیاست همزمان با پیروزی حزب آک در انتخابات سوم اکتبر ۲۰۰۲ میلادی، تغییر و به سه رنگ کاهش یافت.

در انتخابات ۱۹۹۹ میلادی، حزب دمکراتیک چپ به رهبری بلند اجویت نخست وزیر فقید ترکیه، ۱۳۶ نماینده، حزب حرکت ملی ۱۲۹ نماینده، حزب فضیلت که بعداز انحلال حزب رفاه به جای آن تاسیس شده بود، ۱۱۱ نماینده، حزب مام میهن ۸۶ نماینده و حزب راه راست ۸۵ نماینده وارد مجلس کردند. در این انتخابات بعداز ۲۲ سال سه نماینده منفرد نیز وارد مجلس شده بودند.

در ۳۰ جولای ۱۹۹۸ میلادی، مجلس ترکیه تصمیم گرفت که انتخابات پارلمانی و انتخابات محلی (شهرداریها) را یکجا در ۱۸ آوریل سال ۱۹۹۹ میلادی برگزار شود. در آن انتخابات حزب جمهوریخواه خلق، به عنوان حزبی که موسس آن مصطفی کمال آتاترک بنیانگذار جمهوری لائیک ترکیه است، برای اولین بار به دیوار ۱۰ درصدی مجلس برخورد کرد و بیرون از مجلس ماند. در آن انتخابات حزب دمکراتیک چپ توانسته بود، آرای خودرا ۵۰ درصد افزایش دهد.

اما بعداز این انتخابات چنان بحران اقتصادی و تزلزل سیاسی بر ترکیه حاکم شد تا تصمیم گرفته شد در سال ۲۰۰۲ میلادی انتخابات تجدید شود. حزب آک که در جولای ۲۰۰۱ تاسیس شده بود، اولین تجربه انتخاباتی خودرا در انتخابات سوم نوامبر ۲۰۰۲ داشت. نقشه سیاسی ترکیه که در انتخابات ۱۹۹۹ میلادی شش رنگ شده بود، در این انتخابات ۲۰۰۲ و ۲۰۰۷ به چهار رنگ و در سال ۲۰۱۱ به پنج رنگ آغشته شد.
در سوم نوامبر ۲۰۰۲ میلادی حزب آک در مجموع رای ۱۰ میلیون و ۸۰۸ هزار رای دهندگان را یعنی ۳۴٫۲۸ درصد آرا را بخود اختصاص داد. حزب آک در آن انتخابات در بین ۸۱ استان ترکیه، در ۵۹ استان، عنوان اولین حزب سیاسی را در دست گرفت. حزب دمکراتیک خلق DEHAP، به رغم اینکه در ۱۲ استان کردنشین ترکیه بیشترین آرا را بخود اختصاص داد، چون نتوانست ۱۰ درصد کل آرای مردم را بدست آورد، بخش مهمی از نمایندگان خود در این مناطق را به حزب آک واگذار کرد.

در انتخابات عمومی ۲۰۰۷ حزب آک توانست آرای خود را به ۴۶٫۵۸ درصد افزایش داده و ۳۴۱ کرسی از ۵۵۰ کرسی پارلمان ترکیه را بخود اختصاص دهد. نسبت آرای ج.ح.پ به ۲۰٫۸۸ درصد رسید ولی به رغم این شمار کرسی هایی که به دست آورد ۱۱۲ شد که ۱۳ کرسی از آن ناشی از ائتلاف با حزب دمکراتیک چپ بود. آنها بعدا دوباره از ج.ح.پ جدا شده و به عنوان نماینده دمکراتیک چپ نقش آفرینی کردند. حزب حرکت ملی نیز با کسب ۱۴ درصد آرا ۷۱ نماینده وارد مجلس کرد. کردهای مخالف که برای عبور از دیوار ۱۰ درصدی مجلس به عنوان نماینده منفرد در انتخابات شرکت می کردند، توانست ۲۷ نماینده به این صورت وارد مجلس کرده و سپس زیر چتر حزب جامعه دمکراتیک تشکیل گروه دهند. در انتخابات ۲۰۰۷ نیز حزب آک در ۶۸ استان از ۸۱ استان، حزب اول شد.

انتخابات بیست و چهارمین دور مجلس که در ۱۲ ژوئن ۲۰۱۱ میلادی برگزار شد، اولین انتخاباتی بود که بعداز ۳۴ سال در موعد خود برگزار می شد. در آوریل ۲۰۱۰ میلادی با اصلاحاتی که در قانون انتخابات داده شد، برگزاری کارزار تبلیغاتی به زبان کردی آزاد شد. جای صندوقهای چوبی را صندوقهای شفاف پلاستیکی مقاوم در قبال گرما و ضد ضربه گرفت. مدت نمایش تبلیغات در آگهی های خیابانی از ۲۰ روز به ۳۰ روز افزایش و سن نمایندگی مجلس به ۲۵ سال تقلیل یافت.

در انتخابات ۲۰۱۱ میلادی حزب آک توانست نزدیک به ۵۰ (۴۹٫۹۵) درصد آرا را بخود اختصاص داده و ۳۲۷ نماینده وارد مجلس کند. ج.ح.پ نزدیک به ۲۶ درصد رای آورد تا ۱۳۵ نماینده و م.ح.پ با کسب نزدیک به ۱۳ درصد ۵۳ نماینده وارد مجلس کرد.

نمایندگان ح.د.پ که به طور منفرد وارد مجلس شدند، معادل ۶٫۵۸ درصد آرا را به دست آورده و ۳۵ کرسی را بخود اختصاص داده و سپس زیر چتر این حزب در مجلس گروه تشکیل دادند. شرط تشکیل گروه در مجلس ترکیه داشتن حداقل ۲۰ کرسی است. نمایندگان کرد مخالف تا انتخابات ۷ ژوئن امسال، با این شگرد وارد مجلس می شدند.

اما انتخابات ۷ ژوئن ۲۰۱۵، چنان شوک به حزب آک وارد کرد که در تاریخ این حزب به راحتی به فراموشی سپرده نخواهد شد. در بیست و پنجمین دور مجلس حزب آک با کسب ۴۰٫۸ درصد آرا ۲۵۸ کرسی پارلمان را گرفت و برای اولین بار اقتدار را از دست داد. اما آرای ج.ح.پ نیز نزدیک به یک درصد کاهش یافت و ۱۳۲ کرسی را بخود اختصاص داد. م.ح.پ با ۱۶٫۴ درصد ۸۰ کرسی ولی ح.د.پ که برای اولین بار به عنوان حزب شرکت کرد، ۱۳٫۱ درصد آرا را بدست آورد تا نماینده ای به اندازه حزب حرکت ملی داشته باشد.

اما در انتخابات یک نوامبر به چنان میزان رای دست یافت که نه تنها آرای از دست رفته خود در ۷ ژوئن را پس گرفت، بلکه به بالاترین شمار رای در تاریخ خود نیز دست یافت. به عبارت روشن تر شمار رای دهندگان به حزب آک در ۱۳ سال ۱۳ میلیون اضافه شد. در انتخابات سال ۲۰۰۲ میلادی ۱۰ میلیون و ۴۸۴ هزار و ۷۰۶ نفر به حزب آک رای داده بودند که این رقم در انتخابات هفت ژوئن امسال به ۱۸ میلیون و ۸۶۷ هزار و در انتخابات یک نوامبر با افزایش قابل توجهی به ۲۳ میلیون و ۶۶۷ هزار نفر رسید.

این حزب در انتخابات ۷ ژوئن ۲۰۱۵ ( ۱۷ خرداد ماه سال جاری ) ۴۰٫۸۷ درصد آرا را کسب کرد و در ۷ استان به ویژه در مناطق کردنشین، رنگ باخت. اما در انتخابات اول نوامبر ( ۱۰ آبان) توانست، دوباره رنگ زرد خود را براین مناطق حاکم کرده و نمایندگان خود از این مناطق را وارد مجلس جدید کند.

اما حزب حرکت ملی (م.ح.پ) که از نظر پایگاه حزبی، تشابه زیادی با حزب آک دارد، در انتخابات اول نوامبر شکست سختی خورد و شمار کرسی های خود در پارلمان را نسبت به انتخابات پیشین از ۸۰ به ۴۰ کاهش داد. گفته می شود موضع گیری رهبری این حزب به ویژه شخص دولت باغچه لی، در سازش نکردن با حزب آک در تشکیل یک دولت ائتلافی، کنار گذاشتن مهره های اصلی ولی منتقد حزب توسط دولت باغچه لی و نامزد نکردن آنها در انتخابات یک نوامبر، مهمترین عامل رویگردانی طرفداران این حزب از دادن رای به آن بوده است. در انتخابات یک نوامبر حزب آک به جای م.ح.پ، ۳۷ نماینده این حزب را در استانهای مختلف بخود اختصاص داد. م.ح.پ سه نماینده خودرا نیز به حزب جمهوریخواه خلق (ج.ح.پ) واگذار کرد.

دیگر حزبی که کرسی های خود در پارلمان جدید را از دست داد، حزب دمکراتیک خلق ها (ح.د.پ) بود. این حزب در انتخابات پیشین با موفقیت شایان توجهی توانست با جلب حمایت آرای شمار قابل توجهی از محافلی که از حزب آک رویگردانی داشتند و مدعی فرایند اقتدارگرایانه و دیکتاتوری در شخص اردوغان و حزب آک بودند، بیش از ۱۳ درصد آرای مردم را بخود اختصاص داد و برای اولین بار به عنوان یک حزب سیاسی که کردهای مخالف را نمایندگی می کند، وارد پارلمان شد. اما تحول بسیار مهمی در برهم خوردن معادلات سیاسی در ترکیه و ورود پرقدرت نماینده ای از کردهای مخالف به پارلمان بود. اما از سرگیری درگیری های بین پ.ک.ک و نیروهای دولتی پس از یک دوره آتش بس سه ساله و در حالی که انعطاف و نرمش قابل توجهی نیز در سیاستهای دگرسازی حکومتی نسبت به کردها صورت گرفته بود و برخی اقدامات در مناطق کردنشین در اعلام خود مختاری، جامعه ترکیه را که از حساسیت زیادی در مساله پرچم واحد، کشور یکپارچه و ملی گرایی می باشند، به حرکت در آورد و در انتخابات یک نوامبر به حمایت از حزب آک روی آوردند.

در انتخابات یک نوامبر حزب ح.د.پ به سختی توانست از حد نصاب ۱۰ درصدی عبور کرده و وارد مجلس شده و ۵۹ کرسی را از آن خود کند. در انتخابات پیشین ۸۰ نماینده داشت. این حزب در انتخابات یک نوامبر ۱۸ کرسی از مناطق کردنشین را به حزب آک واگذار کرد. بدین ترتیب آک شمار کرسی های خود در پارلمان را از ۲۵۸ به ۳۱۷ در مجلس جدید افزایش داد و یکبار دیگر رنگ نمودار در نقشه سیاسی ترکیه را به زرد رنگین کرد.
در نمودارهایی که پیوست گزارش می باشند، رنگ زرد یا نارنجی، حزب آکریال رنگ قرمز حزب جمهوریخواه خلق و رنگ خاکستری دمکراتیک خلق ها و آبی حرکت ملی را نمایندگی می کند. همانطوری که در نمودارها نیز دیده می شود، حزب جمهوریخواه خلق فقط بخشی از شمالغرب یعنی مرز ترکیه با بلغارستان و یونان، بخشی از سواحل دریای اژه و دریای مدیترانه ، دمکراتیک خلق ها بخشی از مناطق کردنشین شرق و جنوبشرق ترکیه و حرکت ملی نیز بخش کوچکی از مناطق جنوب ترکیه را نمایندگی می کنند.

خاورم۲۰۱۱**۱۵۶۶


Galaxy S7 - 944 x 150

کلیدواژه ها :

این خبر را به اشتراک بگذارید :