بررسی کودتاها در جهان و مقایسه آنها با آنچه در ترکیه روی داده باعث می شود اندکی در “واقعی بودن” این کودتا شک کرد.

تبریزمن، سرویس سیاسی: تحولات خاورمیانه تمام‌شدنی نیست. هر روز باید منتظر اتفاقی بود که به توجه جدی نیاز دارد. هیچ‌یک از کشورهای منطقه نمی‌توانند از تحولات کنار باشند. آخرین تحول کودتای ناموفق در ترکیه است.

تحولی که غیرمنتظره بود. شاید در گوشه‌ای از دنیا کسی پیش‌بینی کرده باشد ولی در محافل سیاسی امکان کودتا در ترکیه در سال‌های اخیر هر روز کمرنگ‌تر شده بود تا جایی که دیگر در مباحث سیاسی کسی به آن نمی‌پرداخت.

605680_277

کودتا واقعی بود؟

از زمانی که حزب عدالت و توسعه در سال ٨٢ ریاست دولت ترکیه را به دست گرفت با دقت تمام متوجه اشتهای سابقه‌دار نظامیان آن کشور برای بلعیدن قدرت سیاسی بود. لذا در هرگونه تصمیمی که می‌توانست بهانه‌ای به دست نظامیان بدهد نهایت احتیاط را به‌ کار می‌برد. حرکت گام به گام در کوتاه کردن دست نظامیان ترکیه در حوزه‌های سیاست و اقتصاد فقط به اتکای یک امر مهم دیگر امکانپذیر شد و آن امر مهم موفقیت بالای اردوغان در حوزه اقتصاد بود.

وضعیت معیشتی بد بود و توفیق اردوغان در این زمینه آرای مردم را متوجه حزب عدالت و توسعه کرد. با عصای موفقیت‌های اقتصادی، اردوغان توانست سرمایه اجتماعی لازم را فراهم آورد و با کمک این سرمایه در مقابل فشارهای نظامیان بایستد.

با این حال تحولات اخیر خاورمیانه و سیاست هایی که اردوغان در مقابل آن ها اتخاذ کرد، باعث شد تا در سالیان اخیر رشد اقتصادی چشمگیر ترکیه روند نزولی به خود گرفته و شرایط کمی متفاوت تر از گذشته گردد.

به زبان دیگر اصلی‌ترین اهرم حزب عدالت و نوسعه در ادامه حکومت که موفقیت اقتصادی بود دچار ضعف شده است. اما در سوی دیگر نیز مخالفان سیاسی اردوغان در تلاش برای کنار راندن این حزب در چارچوب قانون شکست خورده‌اند. در انتخابات آخر حزب عدالت توانست نیمی از آرای مردم را به دست آورد و مخالفین نتوانستند به شکل دموکراتیک اردوغان را کنار بزنند.

دولت اردوغان دارای مخالفین متعددی است. احزاب مخالف، سکولارها، بخشی از ارتش و پ ک ک از جمله مخالفین داخلی هستند. اما در میان مخالفان داخلی و خارجی اردوغان از یک جهت نظامیان با دیگران تفاوت دارند. آنها در گذشته تجربه کرده‌اند و توانسته‌اند به کمک سلاح حکومت تعیین کنند و نه از طریق صندوق‌های رای.

به نظر می‌رسد وقتی برای چند نوبت در سیزده سال گذشته به روش‌های دموکراتیک نتوانستند حکومت عدالت و توسعه را کنار بزنند شاید مناسب باشد که به راه‌های غیر دموکراتیک بپردازند. تصور می‌رود – در صورت واقعی بودن –  ایده کودتای اخیر در ترکیه به ترتیبی که ذکر شد شکل گرفته باشد.

اردوغان کودتای ترکیه

کودتا ساختگی بود؟

بررسی کودتاها در جهان و مقایسه آنها با آنچه در ترکیه روی داده باعث می شود اندکی در “واقعی بودن” این کودتا شک کرد.

١) یک کودتای بدون چهره

در نقشه های کودتاچیان چیزی هست که درست پیش نرفته است. در میانۀ رویدادها به نظر می رسید که حتی ژنرال بازنشستۀ آمریکایی که فرماندهی عملیات ناتو در کوزوو را بر عهده داشت، در شبکۀ سی ان ان درس کودتا می داد. وسلی کلارک گفت که اشتباهات کودتاچیان بسیارند: فعال نگه داشتن اینترنت (جمعه شب اخباری مبنی بر قطع شبکه های اجتماعی جریان یافتند لیکن بسیاری از خبرنگاران خارجی در استانبول همچنان در توئیتر و فیس بوک پست می گذاشتند) و بازداشت نکردن رئیس جمهور.

اگر در سال ٢٠١٣ در مصر ژنرال السیسی در پی بازداشت مرسی، رهبر کشور، فوری در تلویزیون ظاهر شد و چهرۀ خود را نشان داد و پیام آشکار کسانی را که در آن زمان بر مسند قدرت بودند، ارسال نمود، جمعه شب مدت چند ساعت و اکنون نیز درک این موضوع که چه کسی ورای این وقایع قرار داشت، دشوار بود: ارتش داخلی، فرقه ای از ارتش، آن هم کدام فرقه؟ کودتای بدون رهبر همه را به اشتباه انداخت و مفهوم بی ثباتی را بزرگ نمود.

٢) بی توجهی به اهرم مردم و خیابان ها…

عامل دیگری که به نظر می رسد به طرز ساده لوحانه ای از سوی ترتیب دهندگان کودتا رها گردیده است، دقیقاً همان خیابان است. در سال ٢٠١٣ نظامیان مصر تنها بعد از چند روز حمایت مردمی وارد عمل شدند و کاملاً با توانمندی های رقبای اسلام گرا در خصوص بسیج مردمی آشنایی داشتند.

به علاوه آنها علیه جنبش اخوان المسلمین حرکت کردند که با آنکه بعد از چندین دهه مخالفت سازمان یافته، به قدرت رسیده بودند، وقت و فضای لازم برای انجام مانور جهت نفوذ در ساختار وحشتناک بوروکراسی سیاسی و نظامی رژیم مصر نداشته اند.

۳) نبود حمایت خارجی

تصمیم اخیر و ناگهانی اردوغانِ رئیس جمهور مبنی بر برقراری مجدد روابط با روسیه، اسرائیل و تجدید نظر در خصوص مصر که اردوغان بعد از خروج اخوان المسلمین از صحنه روابط خود را با آن قطع کرده بود و سایر نقاط منطقه که به آنکارا با فاصلۀ بیشتری می نگرند، این گونه قابل توجیه است.

در شب کودتا هیچ حمایتی از سوی همسایگان دریافت نگردید و در جای دیگر تا حدودی نگرانی احساس شد: حوزۀ خلیج فارس و مصر و همچنین مسکو سکوت اختیار کردند. علی رغم اینکه اخیراً نزدیکی ایجاد شده بود. اظهارات مبتنی بر حمایت اتحادیۀ اروپا و کاخ سفید با تأخیر دریافت گردیدند. اسرائیل نیز به فاصلۀ ١۵ ساعت بیانیه ای صادر کرد.

۴) جغرافیای غلط

در کودتا مهمترین محلی که مورد هدف کودتاچیان قرار می گیرد پایتخت سیاسی کشور است اما در این کودتا شهر استانبول که به نسبت سایر شهرهای کشور “اسلامی تر” است مورد حمله قرار می گیرد. در شهری که اردوغان بیشترین حامی را دارد و در بیشتر جمعه ها شخصا برای حضور در نماز جمعه، به  استانبول می رود.

قطعا اقدام علیه مقام ارشد در شهری که بیشترین حامی را دارد کمی نابخردانه به نظر می آید. در اقدام علیه ساختمان های پارلمان و کاخ ریاست جمهوری (کاخ سفید) خسارت ناچیز است. به خصوص در حمله به کاخ ریاست جمهوری ترکیه موشک به خیابانی با فاصله به زمین برخورد کرده است.

605860_667

با توجه به موارد ذکر شده، هم اکنون شک و تردید های فراوانی در خصوص ساختگی و یا واقعی بودن کوتای اخیر وجود دارد، اما آنچکه مشخص است، سود و نفع بسیار شخص رجب طیب اردوغانِ رئیس جمهور از اتفاقات روزهای سپری شده است.

بی‌تردید قضیه اخیر فرصت مناسبی را برای دولت اردوغان فراهم کرده است که از فضای احساسی وهیجانی ایجاد شده در جهت کنار گذاشتن مخالفان در ارتش و قوه قضاِییه بهره ببرد. اخبار اولیه نیز حکایت از آن دارد که این جریان باید آغاز شده باشد. حرکت دولت در این مسیر در گذشته بسیار بااحتیاط بود تا بهانه‌ای به دست مخالفان از جمله ارتش ندهد.

اما همان گونه که پیش بینی می شد در پی شکست کودتا در ترکیه موجی از بازداشت ها در این کشور به راه افتاده است. به گونه ای که تا صبح دوشنبه شمار دستگیر شدگان به ۶ هزار نفر رسیده است.

اتفاقاتی مانند ترور یا کودتای نافرجام همواره این فرصت را در اختیار پاره ای دولت ها و حکومت ها می گذارد که با مخالفان خود تسویه حساب کنند و سراغ نیروهای بالقوه هم بروند ولو در عملیات مشارکت نداشته باشند.

در این گونه مواقع منتقدین این برخوردها نیز مانند قبل نمی توانند صراحت داشته باشند چون به هر رو توجیه یا بهانه ای به دست دولت یا حکومت افتاده است.

در حال حاضر با توجه به دو دستگی بین مردم و نیروهای ارتش و نیز فضای تهییج شده به نفع اردوغان، هیچ قدرت و نیرویی در مقابل او دیده نمی شود و باید دید که رئیس جمهور ترکیه در روزهای پیش رو چه استفاده ای از این قدرت خواهد داشت…


Galaxy S7 - 944 x 150

این خبر را به اشتراک بگذارید :