پسابرجام فضایی دیگرگون برای کشورهای خاورمیانه است؛ فضایی که در آن حتی قدرت های جهانی نیز متحدان منطقه ای خود را به پذیرش جایگاه جمهوری اسلامی ایران به عنوان قدرت بزرگ خاورمیانه فرامی خوانند.

به گزارش تبریزمن، «برجام» (برنامه جامع اقدام مشترک) فضای سیاسی در خاورمیانه را به شکلی ملموسی دچار دگرگونی هایی ساخته و زمینه ساز تحول در رفتارهای بازیگران و تغییر نقش های آن ها در این منطقه شده است. در این میان، پذیرش جایگاه منطقه ای ایران و اذعان به نقش مثبت تهران در حل و فصل بحران های منطقه ای در کانون این تحولات قرار دارد؛ امری که در موضع گیری های رهبران سیاسی قدرت های بزرگ به روشنی مشخص است.

در این پیوند، «باراک اوباما» رییس جمهوری آمریکا در مصاحبه ای با مجله «آتلانتیک» گفته است که عربستان سعودی باید ایران را در خاورمیانه سهیم بداند. در این مصاحبه که روز پنجشنبه (بیستم اسفندماه) منتشر شد، رییس جمهوری آمریکا تاکید کرده است رویکردی که بخواهد همه حق را به کشورهای عربی بدهد، ایران را عامل همه چالش ها معرفی کند و در همه حال در مقابل ایران از متحدان سنتی آمریکا در منطقه خلیج فارس پشتیبانی به عمل آورد، به معنای تداوم اختلاف های فرقه ای در خاورمیانه است. از نظر اوباما، همپیمانان آمریکا در حوزه خلیج فارس توان غلبه بر چالش های موجود را ندارند و این به معنای آن است که ایالات متحده باید وارد عمل شود حال آنکه حضور نظامی در منطقه نه به سود آمریکا است و نه به سود خاورمیانه.

رییس جمهوری آمریکا در این مصاحبه اظهار کرده که باید به دوستانمان و همچنین به طرف ایرانی بگوییم که آن ها باید راه موثری برای تقسیم منطقه و ایجاد نوعی صلح سرد بیابند. همچنین اوباما در بخش دیگری از صحبت هایش تصریح کرده است: پیشبرد اهداف آمریکا در ارتباط با یک کشور از طریق سرسختی نشان دادن در برابر آن با واقعیت روابط بین الملل در پنج دهه اخیر نمی خواند.

سخنان رییس جمهوری آمریکا درباره پذیرش نقش ایران موضوعی است که در پاسخ به سیاست های همپیمانان خاورمیانه ای آمریکا و به ویژه عربستان سعودی عنوان شده است. سخنانی از این دست را می توان تغییر مهمی در رویکرد آمریکا در قبال تحولات خاورمیانه و بازیگران تاثیرگذار آن به شمار آورد.

در شرایطی که خاورمیانه بی ثبات ترین دوره حیات سیاسی چند دهه اخیر خود را سپری می کند، پذیرش ماهیت بحران و دلایل ریشه ای آن در سخنان رییس جمهوری آمریکا می تواند نشانگر نقطه عطفی در این تحولات باشد و ضرورت های گذار از وضعیت بی ثبات کنونی به سوی یک نظم منطقه ای با مشارکت همه کشورهای منطقه را بیشتر به چشم آورد. در تحلیل این سخنان اوباما باید گفت که اذعان رهبران واشنگتن به جایگاه منطقه ای ایران ناشی از پیامدهای مثبت برجام و پیامدهای آن برای بازگشت ثبات به خاورمیانه است.

تا پیش از برجام، ایران به ناحق در کانون اتهام های جهانی قرار داشت و همپیمانان منطقه ای آمریکا به ویژه عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی تمام تلاش خود را برای بهره برداری از این شرایط در راستای پیشبرد اهداف توسعه طلبانه و ثبات زدای خود در خاورمیانه به کار می بردند. در چنین شرایطی بود که عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی فرایند «ایران هراسی» را کلید زدند و توانستند تا اندازه زیادی نیز به موفقیت دست یابند. به همین دلیل بود که تلاش شد با تکیه بر تبلیغ های گسترده رسانه ای، ایران زیر فشارهای شدید بین المللی قرار گیرد.

به عبارتی دیگر، برنامه هسته ای ایران تا پیش از برجام فضای خاورمیانه را به شکلی قطبی کرده بود که بستر برای پیشبرد سیاست های تخریب گرانه همپیمانان منطقه ای آمریکا فراهم بود.

توافق هسته ای ایران و گروه ۱+۵ و دستیابی به برجام اما همه این معادله ها را بر هم زد و فضای ابهام زده سیاسی در خاورمیانه را روشن تر کرد. پس از حل وفصل کامل اختلاف هسته ای مشخص شد آنچه تاکنون موجب ایجاد و تشدید بحران ها در خاورمیانه بوده نه تهدیدِ ساختگی ایران، بلکه سیاست های آمریکا و همپیمانان منطقه ای واشنگتن بوده است.

تحولات پنج سال گذشته در خاورمیانه نشان داد که جریان های تکفیری- تروریستی بیشتر زیر پرچم برخی کشورهای متحد آمریکا در خاورمیانه شکل گرفته اند و تداوم پشتیبانی این کشورها از جریان های تکفیری دامن زننده ی بحران های کنونی در خاورمیانه است. به همین دلیل بود که سال گذشته «جو بایدن» معاون رییس جمهوری آمریکا به صراحت اعلام کرد که همپیمانان آمریکا در خاورمیانه پشت سر شکل گیری داعش و گسترش این گروه قرار دارند. این در حالی است که ایران در این مدت تمام تلاش خود را برای حفظ نظم و امنیت در خاورمیانه از راه پشتیبانی از ساختار سیاسی در کشورهای درگیر بحران همچون عراق و سوریه به کار برده است.

در این زمینه لازم به یادآوری است که همپیمانان آمریکا و به ویژه عربستان سعودی، ایران را به پشتیبانی از رژیم های اقتدارگرا در منطقه متهم می کنند و خواهان اقدام نظامی آمریکا برای سرنگونی این رژیم ها بوده و هستند. در راستای همین سیاست ها بود که در سال ۲۰۱۳ میلادی، آمریکا زیر فشارهای عربستان و ترکیه تا آستانه حمله نظامی به سوریه نیز پیش رفت. اوباما اما در مصاحبه اخیر خود با مجله آتلانتیک اعلام کرد که تصمیم بر مداخله نظامی نکردن در سوریه با وجود مخالفت های بسیار با این تصمیم، از بهترین اقدام های وی در دوران ریاست جمهوری اش بوده است.

آمریکا اکنون به خوبی به این مساله پی برده است که براندازی ساختار سیاسی کشورها نمی تواند به تامین منافع این کشور منجر شود بلکه در عوض، چنین اقدامی افزون بر هزینه های نظامی-اقتصادی بسیار بالایی که برای آمریکا در پی دارد، به گسترش پدیده ای چون تروریسم می انجامد؛ پدیده ای که تهدید کننده منافع جهانی آمریکا است. تجربه حمله به افغانستان، عراق و لیبی گواهی بر این مدعا است. بنابراین، هرگونه پیروی از سیاست های براندازانه در خاورمیانه می تواند به منزله ی ریختن بنزین روی آتش جنگ در منطقه باشد.

سیاست های براندازانه همپیمانان منطقه ای ایالات متحده در خاورمیانه، تهدیدکننده منافع منطقه ای و حتی جهانی واشنگتن است. در حالی که آمریکا به هزینه های کلان در پیش گرفتن چنین سیاست هایی در خاورمیانه آگاه است، به نظر می رسد متحدان منطقه ای این کشور در تلاشند با هزینه آمریکا، اهداف توسعه طلبانه خود را پیگیری کنند.

رییس جمهوری آمریکا می داند تا زمانی که همپیمانان این کشور همچنان بر نادیده گرفتن سهم و نقش ایران در مدیریت تحولات خاورمیانه تاکید دارند، این منطقه نمی تواند به یک نظم مطلوب دست یابد. این در حالی است که در فضای پسابرجام، ظرفیت های سیاسی ایران برای ایجاد ثبات در خاورمیانه بیش از هر زمان دیگری افزایش یافته است.

از طرفی، تاکید رییس جمهوری آمریکا بر رد هرگونه مداخله نظامی این کشور در خاورمیانه می تواند حامل پیغام دیگری نیز برای همپیمانان منطقه ای واشنگتن به ویژه عربستان و رژیم صهیونیستی باشد. امروز سیاست های ریاض برای حکمرانی بر جهان عرب در کشورهای یمن، عراق، سوریه و لبنان به شکست انجامیده و آمریکا نیز بر خلاف خواست و نظر عربستان نقش منطقه ای ایران را پذیرفته است. هراس و نگرانی سران ریاض از ادامه چنین شرایطی ممکن است عربستان سعودی را وادار کند برای جبران این ناکامی ها در اقدامی نابخردانه و با تحریک رژیم صهیونیستی وارد دور تازه هماوردی با ایران شود.

ممکن است عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی روی این معادله نیز حساب باز کرده باشند که اگر دست به هرگونه اقدام علیه ایران بزنند آمریکا چاره ای جز دخالت مستقیم به سود آن ها نخواهد داشت. به همین دلیل می توان گفت یکی از پیام های مصاحبه رییس جمهوری آمریکا با مجله آتلانتیک، جلوگیری از هرگونه اقدام پیشدستانه همپیمانان این کشور علیه جمهوری اسلامی ایران با امید به همراهی آمریکا است؛ اقدامی که می تواند به یک جنگ تمام عیار منطقه ای و حتی جهانی تبدیل شود.

در مجموع، تحولات پسابرجام نشان می دهد که ایران به خوبی توانسته است جایگاه منطقه ای خود را برای قدرت های جهانی تعریف کند. افزون بر آن، تهران با در پیش گرفتن رویکرد تعامل سازنده و همچنین پویا سازی دیپلماسی منطقه ای و فرامنطقه ای توانسته است ظرفیت های سیاسی خود را برای حل بحران های منطقه ای به جهانیان اثبات کند؛ واقعیتی که در سخنان اخیر رییس جمهوری آمریکا به خوبی نمایان است.


Galaxy S7 - 944 x 150

این خبر را به اشتراک بگذارید :