ماه محرم از امروز شروع شد و دوباره حال و هوای کوچه ها و خیابان ها حسینی شد. در این میان مردم تبریز و آذربایجان شرقی آئین‌ های عزاداری مختلفی دارند و با این آیین های ویژه ای به استقبال تاسوعا و عاشورای حسینی می روند.

تبریزمن، سرویس فرهنگی و هنری؛ بیشتر شهروندان چند روز قبل از ماه محرم لباس های مشکی پوشیده و دستار سیاه به نشانه عزا بر سر می بندند و پرچم های عزا در کوچه و بازار نصب می کنند.

استان آذربایجان‌شرقی با مرکزیت شهر تبریز از جمله شهرهایی است که در ایام ماه محرم، سرتاسر وجودش را غم و حزن فرا گرفته و تمام گوشه و کنارش حال و هوای غم گرفته و مردمان این شهر با عزاداری و توجه ویژه به ماهیت محرم عشق و ارادت خود را نثار کسی می‌کنند که حدود هزار و ۳۰۰ سال پیش در چنین روزهایی راه و رسم آزادگی و آزادمردی را به بشریت آموخت.

photo_2016-10-03_14-44-43

تبریز به دلیل کثرت آئین و مراسم‌های مذهبی و عشق و ارادت به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) به عنوان شهر “ام الهیات” شناخته می‌شود.

در این استان از دهه آخر ماه ذالحجه (بعد از عید قربان) پرچم های سرخ، سیاه و سبز تمام فضای شهر را تسخیر کرده و از دور خودنمایی می‌کنند. سردرب‌ها، امام‌زاده‌ها، تکایا، مساجد و حتی منازل خاص به این بیرق‌ها خوش‌آمد گویی می‌کنند.

در زیر به چند مورد از آیین های عزادارای این ماه می پردازیم:

tasht1

آیین طشت‌گذاری

این آیین یکی از قدیمی ترین سنت ها و آیین های مردم ترک زبان کشورمان است که با این آیین عزاداری های محرم را شروع می‌کنند.

مراسم طشت گذاری، مراسمی است سنتی که در عزاداری ایام محرم و عمدتا در آذربایجان برگزار می‌شود و تشت‌های آب را که رمزی از فرات می‌باشد در مساجد و حسینیه ها می‌آورند و این سنت به پیروی از اقدام امام حسین و یادآور رفتار جوانمردانه او در مقابل سپاه حر می‌باشد که به روایتی آن حضرت، در روز ۲۷ ذیحجه، آب مشک ها را در تشت ها ریخته و تمام لشکر حر و اسبان آنها را سیراب کردند.

1272476_552

آیین طشت گذاری در استان های ترک زبان، از ریشه دارترین آیین های ماه محرم است که در روزهای پایان ماه ذی الحجه برگزار می‌شود و در حقیقت، برگزاری این آیین، آماده شدن حسینیان برای برگزاری مراسم سوگواری امام حسین را نشان می‌دهد.

دسته‌های شاه حسین گویان (شاه حسین، وای حسین)

آیین طشت ‌گذاری یکی از قدیمی ‌ترین سنتها و مناسک ایرانی است که جمع کثیری از مردم آذری زبان ایران، با این آیین به پیشواز عزاداری های محرم می ‌روند؛ آیینی که به وسعت فرات و آب و به یاد لبان تشنه امام حسین(ع) و یاران باوفایش است.

این مراسم پیش‌درآمد تشکیل هیات‌های عزاداری محرم در آذربایجان‌شرقی است که مرکب از جوانان و ریش‌سفیدان این استان می‌باشد که به طور جداگانه ساعاتی قبل از غروب آفتاب در نزدیکی مسجد یا تکیه جمع می شوند.

299-9-th4

در این مراسم عزاداری، عاشقان حسین(ع) ابتدا در دو ردیف مجزا قرار گرفته و با دست راست چوبدستی را که نمادی از شمشیر است در دست گرفته و با دست چپ حلقه در کمر نفر بعدی می ‌زنند و سپس نوحه مخصوص خوانده و با حرکات ریتمیک پاها و دست‌ها، نوحه‌خوانی می ‌کنند.

در این آئین معمولا اولین بار سردسته چندین بار با صدای بلند یا حسین را می‌گوید تا به اصلاح دم گرفته شود.

از نمونه اشعار این مراسم می توان به این اشعار اشاره کرد:

یا حسین وای حسین

یا حسین شاه حسین

این ترکیب تا شب‌های اول محرم به این شکل صورت می‌گیرد و از شب‌های پنجم به بعد دسته‌گردانی به صورت گردشی در محلات شروع می شود. زمان شروع هیات‌ها زمانی است که چندین هیات به هم برخورد می‌نمایند و با فریادهای بلند “یا حسین”،” وای حسین”، “حیدر-صفدر”، “حسینم وای حسینم وای” شنیده می شود.

18_dsc2534

این مراسم از آنجایی مهم جلوه می‌کند که در هیچ کجای دنیا به غیر از استان‌های ترک کشور از جمله آذربایجان‌شرقی برگزار نمی شود.

در این آیین اشعار زیر نیز به گوش می رسد:

“حسین یئرلر آغلار گویلر آغلار

رسول مصطفی پیغمبر آغلار

الم آغلار، شر آغلار، لشکر آغلار

سوآغلار، قاتل آغلار خنجر آغلار

معنی:

به حال حسین زمین‌ها و آسمان‌ها گریه می‌کند

رسول مصطفی حضرت پیغمبر گریه می‌کند

علم و شیر و لشکر گریه می‌کند

آب و قاتل و خنجر گریه می‌کند.”

 690581

آیین شمع پایلاماخ در عصر تاسوعا

نذر شمع، به ویژه در غروب تاسوعا از سنت های دیرینه مردم مناطق مختلف آذربایجان شرقی است.

در این ایام آنهایی که نذر کرده اند ۴۱ شمع را در ۴۱ مسجد بر می افروزند تا نشانه ای از روشنی و روشنایی باشد. شمع مایه روشنایی است، می‌سوزد و نور می‌بخشد و بر ظلمت و تاریکی فایق می‌آید

روشن کردن شمع در شهرهای تبریز، ‌ مراغه، اهر و مرند رواج بیشتری دارد و شاید یکی از فلسفه‌های این امر ایجاد روشنایی در شبهای تاریک عزاداری و مرثیه‌خوانی باشد.

به تعبیر برخی در شب تاسوعا مردم به صورت نمادین با برافروختن شمع چادرهای امام حسین(ع) و یارانش را از تاریکی درمی‌آورند

معمولا صاحبان هیات‌ها از قبل جایگاهی را به این منظور مشخص می‌کنند که محل افروختن شمع است. در این آئین رسم است که حاجت‌مندان با پای برهنه این رسم را انجام می‌دهند.

16269828134250017904

رنگ و بوی ویژه محرم در بازار بزرگ تبریز

هر ساله چند روز قبل از شروع ماه محرم و همزمان با فرارسیدن ایام سوگواری عزای حسینی، بازاریان تبریز، با نصب پرچم‌های سیاه و سبز، در و دیوار و حجره‌ها و به ویژه با پوشیدن لباس سیاه، مزین به نام امام حسین (ع) و یاران ایشان، ارادت خود را به اباعبدالله الحسین (ع) و حفظ اندیشه‌های حسینی اعلام می‌کنند.

در آستانه ماه محرم و به ویژه روزهای هشتم تا دوازدهم محرم، بازار تبریز حال و هوای دیگری پیدا می‌کند. بر همین اساس فقط کافی است در این لحظه‌ها سری به بازارچه‌ها، تیمچه‌ها و سراهای، بزرگ‌ترین بازار مسقف جهان بزنید.

هر یک از هئیات از هفتم محرم تا روز سوم شهادت امام با علم های قدیمی محلات، مسیری از بازار را طی کرده و به سبک قدیمی عزاداری می کنند و سرانجام در بازار مظفریه به کار پایان می دهند.

البته در برخی از تیمچه های بازار تبریز از اول محرم مراسم مرثیه خوانی اجرا می شود و عاشقان حسینی از سرتاسر شهر در کنار بازاریان تبریزی به سوگواری امام حسین (ع) می پردازند.

1876458

مراسم “شبیه خوانی”

«شبیه خوانی» آئینی نمایشی است که با الهام از واقعه عاشورا و بر اساس ریشه های غنی فرهنگ ایرانی- اسلامی در طی تحولات آئین های عزاداری امام حسین (ع) پدیدار شد.

در شبیه خوانی دو گروه اولیا و اشقیا (موافق خوان و مخالف خوان) به عنوان نمادهایی از نیروهای خیر و شر ایفای نقش می کنند این شبیه خوانان نه تنها از متن اشعارشان، بلکه از حیث شیوه بیان اشعار و رنگ لباسشان نیز قابل تفکیک اند.

اولیا خوان ها، که معمولاً لباسی سبز یا سفید بر تن دارند، اشعار خود را با لحنی خوش و به صورت آوازی ادا می کنند و مخالف خوان ها که اغلب لباس هایی به رنگ سرخ، نارنجی یا بنفش به تن دارند، که نمادی از آتش است، اشعار خود را با صدایی خشن ادا می کنند.

این شبیه خوانان در سکویی گرد یا چهارگوش در وسط میادین یا تکایا به ایفای نقش می پردازند. این سکو نمادی از عناصر اربعه و عالم هستی است که نیروهای خیر و شر در آن، از ازل تا به ابد، در تقابل با یکدیگر قرار دارند.

1880590

شبیه‌خوانی یا تعزیه‌خوانی مجموعه‌ای از نمایش‌های نمادین و یادآوری‌کننده وقایع کربلاست که در طول دهه محرم و ماه محرم و صفر در اغلب نقاط آذربایجان‌شرقی برگزار می‌شود.

معمولا در هر روز از دهه اول محرم به یکی از نمایش‌های (ورود حضرت ابالفضل(ع) به کنار رود فرات تا شهادت وی، شهادت حضرت علی‌اکبر(ع) توبه حر، شهادت حضرت علی‌اصغر(ع)، شهادت امام حسین(ع) و…) اجرا می‌شود.

علم بندی، مراسم “حجله قاسم(ع)”، “خیمه سوزانی”، مراسم “اللهم لبیک”، مراسم “گرداندن اسب ذوالجناح” و دادن احسان و نذری از دیگر مراسم های مردم آذربایجان شرقی در محرم است.


Galaxy S7 - 944 x 150

این خبر را به اشتراک بگذارید :